Hiện tượng Chủ nghĩa Trump và hậu quả khôn lường

#4.1 Với thái độ không xem vấn đề biến đổi khí hậu là quan trọng thông qua việc rút ngân sách khỏi quỹ bảo vệ môi trường quốc tế và coi thường những sự kiện như Hiệp định Paris về biến đổi khí hâu, trong khi Mỹ là quốc gia góp phần nhiều nhất vào ô nhiễm môi trường, Trump giúp ích gì cho quốc tế?

 Hậu quả của siêu bão Helene đổ bộ trên biển Horseshoe Beach, Florida ngày 28/09/2024, trong khi nhiều người bảo thủ trên đất Mỹ không tin vào kết quả của biến đổi khí hậu là do hoạt động của con người. Nguồn: Newsweek.

#4.2 Nhiều người ngưỡng mộ Trump vì có những đối thoại trực tiếp với những lãnh tụ gây tranh cãi trên toàn cầu như Putin hay Kim Jong Un. Ngỡ rằng Trump yêu chuộng hòa bình vì có hành động đàm phán đáng nêu gương đặc biệt như thế!

Thực tế rằng, Trump đã nhiều lần thẳng thắn bày tỏ sự ngưỡng mộ những nhân vật lãnh đạo mang phong cách độc tài và độc quyền, kể cả Tập Cận Bình và đặc biệt là Hitle — trùm Phát-xít. Trump khao khát được làm Tổng thống với siêu quyền lực không có giới hạn, có thể ngồi trên “ngai vàng” không cần kỳ hạn bầu cử và không bị ràng buộc quá nhiều với luật lệ, như Vua với bầy tôi trung thành nói sao nghe vậy. Không ngạc nhiên, Trump có niềm yêu quý sâu sắc đến những nhân vật lãnh đạo độc tài này vì họ là hình mẫu Trump hướng tới!

Dẫu ước mong của Trump không dễ thành với mô hình tam quyền phân lập, những gì mà nội các của Trump lên ý tưởng thực hiện để Trump và đội ngũ củng cố được quyền lực tối thượng nhất khi thắng cử khiến những người thực sự hiểu và yêu chuộng nền dân chủ của Mỹ phải lạnh toát! Cụ thể nhất, Trump đã nhiều lần thể hiện mong muốn dùng quyền lực để kích hoạt quân đội trấn áp bạo lực những người không theo ý mình. Đó hẳn là lý do nhiều tri thức đang vô cùng lo ngại, dưới thời Trump, Mỹ sẽ chuyển hướng theo lối lãnh đạo mang tính Phát-xít. Chính trị Mỹ sẽ đi qua biến lớn, lý tưởng về nền dân chủ tự do bị phá hoại thì hòa bình nào sẽ đến với chính trường thế giới?!

#4.3 Trump được một đại bộ phận lớn tin rằng sẽ chấm dứt chiến tranh hiện tại. Họ không nhận ra rằng, điều cốt lõi, Trump không phải là người chống đối chiến tranh hay yêu chuộng hòa bình.

Trump muốn cuộc chiến Nga – Ukraina kết thúc vì Trump tin rằng bản thân mình có mối quan hệ tốt với Putin và tác động đến quyết định của Nga dễ dàng. Trump vốn không ưa NATO đơn giản vì sự tồn tại của NATO gây bất lợi cho Putin. Trump từng ủng hộ Putin cuồng nhiệt qua lời khuyến khích: “nước Nga cứ làm bất cứ thứ quái quỷ gì mà họ muốn làm” (Putin là nhân vật lãnh đạo có tiếng độc đoán). Trong khi bản thân Trump muốn đóng vai anh hùng nên viễn cảnh được tâng bốc nếu có thể làm cuộc chiến kết thúc khiến Trump vô cùng hứng thú!

Ngược lại, cuộc chiến ở dải Gaza lại ở tình thế khác. Việc ủng hộ của Trump với đồng minh Israel nhằm tàn sát hàng loạt người Palestine để mở rộng lãnh thổ là không thay đổi.

Những người biểu tình ủng hộ Palestine cầm biểu ngữ khi tham gia cuộc biểu tình tại Đại học Columbia ở New York vào ngày 23 tháng 4. Nguồn: Foreignpolicy

Thực tế rằng, Trump cũng như Harris hay số đông chính trị gia trong quốc hội Mỹ phải theo thông lệ ủng hộ Israel vì nguồn ngân sách từ các đại gia Do Thái có nối kết với Israel đổ về Nhà Trắng và đất nước Mỹ ở các lĩnh vực giáo dục, y tế là vô cùng đáng kể. Ảnh hưởng của nguồn tài trợ này nhiều đến mức, một số giáo sư ở trường Đại học danh tiếng như Columbia và Princeton bị đuổi việc vì tham gia cùng sinh viên trong phong trào phản chiến chống lại Mỹ tiếp tay cho Israel tàn sát người Palestine.

Quan trọng là, về mặt cá nhân, Trump không ưa Iran (điều này không khác thái độ của chính trị Mỹ nói chung đối với Iran). Năm 2018, từng là người ra lệnh dời đại sứ quán từ Tel Aviv đến Jerusalem nhằm thể hiện sự ủng hộ Israel, đồng thời kích động Iran khi còn tại vị, giờ đây Trump rất hung hăng khi nói rằng: nếu Iran làm phật lòng Trump, Trump với quyền lực trong tay sẽ bình địa toàn cõi chỉ trong thời gian ngắn, như một cách thể hiện tinh thần lãnh đạo mạnh mẽ và quyết liệt.

Tóm lại, với Trump, những quyết định về ngoại giao không có sự tính toán hay chiến lược gì cụ thể mà phần lớn dựa vào mối quan hệ cá nhân, sở thích bản thân, và cảm xúc tức thời. Một người với phong cách làm việc đầy tính cá nhân và bảo thủ ấy lại giữ quyền lực về việc kích hoạt vũ khí hạt nhân trong tay thì hỏi sao lãnh đạo nhiều nước không lo sợ cho được! 

—//—

Nếu Trump là một người hàng xóm láng giềng, chắc chắn sẽ bị số đông tẩy chay vì quá nhiều yếu tố không lành mạnh, không tích cực: tự tâng bốc bản thân đến không giới hạn, nói những lời bịa đặt lẫn vô nghĩa và phát tán những thông tin chống đối khoa học, thích kích động tăng hiềm khích thù hận bằng cách mỉa mai người này hay nói xấu người khác với lời dối trá cay nghiệt, coi thường phụ nữ – xem phụ nữ như đối tượng để đàn ông mua vui, trả thù người phê bình mình một cách bạo lực qua lời nói và kích động người khác bạo lực bằng hành động gây nên giết người, và luôn tìm cách gian lận xảo quyệt khi bị xử tội để được lách luật và thoát tội, v.v. và v.v. !?

Thế mà, Trump lại một bước trở thành Tổng thống 4 năm gây náo loạn Nhà Trắng cũng như tình hình xã hội chính trị trong nước và cả quốc tế. Giờ đây, lượng người ủng hộ Trump dường như vẫn đủ đông để ông ta có khả năng chiến thắng một lần nữa. Đây là điều khiến bao người tri thức phải trằn trọc suy nghĩ: điều quái quỉ gì đang xảy ra? (what the hell is going on?) Giới báo chí truyền thông, giới học giả ở mọi lãnh vực (tâm lý, xã hội học, tôn giáo học, chính trị học, v.v.) tốn bao công sức giấy mực để điều tra và nghiên cứu chủ đề gọi là: Hiện tượng chủ nghĩa Trump (Trumpism và người theo Trump gọi là Trumpist).

Theo quan niệm của Stephen Reicher và S. Alexander Haslam (“The Politics of Hope: Donald Trump as an Entrepreneur of Identity”, 2016), Trumpism là một phong trào chính trị tại Hoa Kỳ bao gồm các hệ tư tưởng chính trị liên quan đến Donald Trump và cơ sở chính trị của ông. Theo nhiều cây bút bình luận, đó là sự kết hợp giữa chủ nghĩa dân túy cánh hữu, chủ nghĩa bảo thủ quốc gia và chủ nghĩa dân tộc mới. Đặc biệt, chủ nghĩa Trump có khuynh hướng độc đoán, độc tài.

Một số lý do về hiện tượng có nhiều người dân Mỹ (và cả cư dân quốc tế) nhiệt thành ủng hộ Trump được nêu ra như sau:

1/ Chủ nghĩa dân tộc cực đoan kết hợp với chủ nghĩa da trắng thượng đẳng, cũng như tư tưởng Thiên chúa giáo bảo thủ đang trỗi dậy vô cùng mạnh mẽ ở đất nước này. Đa số người dân Mỹ ở những thành phố cỡ vừa và nhỏ cũng như vô số làng mạc quy mô nhỏ vài trăm đến vài ngàn dân thường có khuynh hướng không cởi mở với thế giới bên ngoài. Họ sống trong vùng an toàn với những gì quen thuộc và cảm thấy bị đe dọa bởi những gì họ không biết đến. Vì thế, tư tưởng chủ nghĩa dân tộc trở thành một phần danh tính của họ: là người Mỹ chuẩn mực phải là người da trắng gốc Âu, phải có niềm tin vào Thiên chúa và giáo lý kinh thánh mạnh mẽ.

Số đông người Tin Lành và Công giáo da trắng ủng hộ Trump (Tin Lành hội Truyền giáo 82%, Tin Lành hội không Truyền giáo 58%, Công giáo 61%), nhưng cử tri ở các nhóm tôn giáo khác của Mỹ có xu hướng ủng hộ Harris nhiều hơn. Nguồn: Pew Research

Họ không chấp nhận sự hòa nhập với người dân sắc tộc khác, văn hóa khác và cũng không thể chịu đựng quan điểm lối sống đi ngược với lời dạy kinh thánh mà họ được rao giảng: phụ nữ không được phá thai dưới bất cứ hình thức nào vì bất cứ lý do gì, LGBTQAs (đồng tính – song tính – chuyển giới – v.v.) là những con người bệnh hoạn, thậm chí là quan điểm rằng tự nhiên được tạo ra để phục vụ loài người nên không phải lo nghĩ đến việc bảo vệ môi trường sống làm gì, v.v.. Nay Trump phát tán và tung hô quan điểm sống của họ rộng rãi, họ cảm thấy có tiếng nói và không ngại dùng bạo lực để bảo vệ giá trị Mỹ mà họ vinh danh. Họ cho rằng nhóm người có tư tưởng cởi mở, cấp tiến ủng hộ điều ngược lại bị “thần kinh”, là bầy đàn của quỷ dữ Satan, là những kẻ phá hoại cần phải “trả giá”!

Người ủng hộ Trump có khuynh hướng ủng hộ luật tự do dùng súng đạn và sở hữu nhiều súng. Nguồn ảnh: Politiko.al

2/ Lượng người Mỹ theo chủ nghĩa thuyết âm mưu tăng cao ồ ạt là vấn nạn vô cùng nhức nhối. Vốn sống trong nền văn hóa tôn thờ chủ nghĩa cá nhân, lại được tiếp thêm sức mạnh của tự do ngôn luận, nhiều người Mỹ có xu hướng thích diễn giải các vấn đề theo cách riêng của họ. Chẳng hạn, họ không tin vào sự kiện lịch sử như phi hành gia Mỹ Neil Armstrong và Buzz Aldrin đặt chân lên mặt trăng hay việc Tổng thống John F. Kennedy bị ám sát là có thật. Thậm chí, một lượng lớn người dân lập thành hội nhóm phát tán niềm tin rằng trái đất không phải hình cầu mà là mặt phẳng.

Đặc biệt hơn, chấn thương tâm lý trong và sau thời kỳ cách ly từ dịch bệnh COVID 19 khiến nhiều cá nhân rơi vào trạng thái chới với mất niềm tin vào cuộc sống và nghi ngờ về tất cả mọi điều. Họ không tin và không còn theo dõi tin tức được truyền tải từ những kênh báo chí đặc thù mà hoàn toàn dựa vào nguồn tin của những “chuyên gia thuyết âm mưu”. Vì thế, sau bao ngày tháng bị “tẩy não” nghiêm trọng, họ không còn “thuộc về thế giới này”. Trump lan truyền tin của phong trào thuyết âm mưu QAnon rằng chính trị gia trong Đảng Dân chủ như Obama, Cliton và những nghệ sĩ nổi tiếng Hollywood ăn thịt trẻ em, họ cũng tin. Gần đây, khi Trump lan truyền thuyết âm mưu của nữ chính trị gia bảo thủ cực đoan, Marjorie Taylor Greene, rằng siêu bão diễn ra ở các bang phía Nam nước Mỹ do Đảng Dân chủ cố tình gây ra, họ cũng tin.

Bên cạnh bản thân Trump là một trong những chuyên gia phát tán thuyết âm mưu với lực lượng vây cánh toàn là dân cổ vũ thuyết âm mưu, nhiều người dân Mỹ tin vào thuyết âm mưu mang đậm tính tôn giáo rằng: Trump là hiện thân hoặc sứ giả của Đấng Cứu Thế, là chúa Jesus đến với đất nước này để cứu rỗi họ. Vì lẽ ấy, họ tin yêu Trump bất chấp lời nói hay hành động của Trump có phá vỡ giá trị đạo đức luân lý thông thường hay không. Các học giả so sánh Chủ nghĩa Trump như một giáo phái thờ phụng (cult), người đã vào thì mê muội khó thoát ra. Một số người may mắn trở lại cuộc sống bình thường đã kể lại câu chuyện của bản thân như một cơn ác mộng.

Chân dung của người khởi đầu cho việc lan truyền tin siêu bão Helene Marjorie đổ bộ Mỹ vì sự can thiệp của Đảng Dân chủ vì “Họ có thể kiểm soát thời tiết” (“They Can Control the Weather”) – Marjorie Taylor Greene, chính trị gia cực hữu đại diện của Hoa Kỳ cho khu vực quốc hội thứ 14 của Georgia kể từ năm 2021, đồng thời là nữ doanh nhân và nhà lý thuyết âm mưu người Mỹ. Nguồn ảnh: The Daily Beast

3/ Tư tưởng trọng nam khinh nữ cũng là một lý do chủ chốt, đặc biệt khi Trump đối diện với đối thủ là Harris, một phụ nữ da màu. Nhiều người nhận định: Mỹ chưa sẵn sàng với một phụ nữ (mà lại da màu) làm tổng thống vì họ hiểu rằng khác với tư tưởng cởi mở ở nhiều nước phương Tây khác, Mỹ là một nước còn nặng tư tưởng bảo thủ. Dù là quốc gia có những phong trào giải phóng phụ nữ ảnh hưởng đến vai trò của phụ nữ toàn cầu, Mỹ của hiện tại vẫn còn “gia trưởng” hơn nhiều nước Bắc Âu hay châu Âu nói chung. Ở thời đại này, khi thế giới đã chứng kiến nhiều phụ nữ làm lãnh đạo (với khoảng 60 quốc gia từng có phụ nữ làm việc ở vị trí lãnh đạo đất nước), nhiều người Mỹ vẫn ngần ngại rằng phụ nữ không hợp làm Tổng thống. Dựa vào đặc điểm này, đội ngũ của Trump không ngại tung ra các thông điệp đả kích phụ nữ: là người đàn ông đích thực thì không bao giờ bầu chọn Harris! Tiếc thay, nhiều người đã bị “sụp bẫy”, kể cả đàn ông da màu!

4/ Chiến lược marketing thành công chính là yếu tố quan trọng nhất! Mỹ là quốc gia tiên phong đi đầu trong các lý thuyết và áp dụng nhiều phương pháp marketing sáng tạo, độc đáo và hiệu quả. So với các chiến dịch marketing khác của các tập đoàn doanh nghiệp kinh doanh lớn, chiến lược và hoạt động marketing trong lĩnh vực chính trị của các ứng viên tổng thống đòi hỏi nguồn lực chuyên viên nhân sự và tài chính khủng không hề kém cạnh. Các chuyên viên marketing truyền thông trong đội ngũ của Trump đã tính toán từng đường đi nước bước kỹ lưỡng để “tung hứng” với các tình huống cụ thể. Mỗi bức ảnh Trump cầm kinh thánh, đứng gần cựu chiến binh ở trong nghĩa trang liệt sĩ, trong nhà bếp của cửa hàng thức ăn nhanh McDonald’s, hay xe chở rác đều được sử dụng với ý định rõ ràng nhằm tác động đến tâm lý của đám đông.

Hiệu ứng truyền thông này củng cố thêm niềm tin ở một số nhóm người vì nhóm người này vô cùng sùng bái và tin tưởng ở sự mạnh mẽ đàn ông, thông minh, nhiệt tâm vì dân vì nước của Trump. Từ đó, họ không quan tâm Trump có chính sách cho vấn đề họ quan tâm hay không, hoặc nếu có thì có hiệu quả không. Nhóm người được xem là “cuồng Trump” này có niềm tin không lung lay rằng: Trump là người tuyệt vời, nói gì cũng chuẩn và làm gì cũng đúng! Ngoài ra, các hoạt động truyền thông đặc biệt muốn thu hút sự chú ý của những nhóm người còn lay hoay chưa có quan điểm rõ ràng hoặc chưa đủ thông tin ra quyết định. Nhìn chung, trong thuyết marketing, số đông người dân không có thời gian (và cả khả năng) để tìm hiểu sâu về các chính sách, họ ra quyết định dựa trên cảm xúc cá nhân và cả hiệu ứng đám đông trong nhóm người thân quen xung quanh mình. Vì lẽ đó, nếu đội ngũ marketing làm tốt chức năng của mình hơn đối thủ cạnh tranh, phần thắng gần như nằm trong tay.

5/ Các nhóm khác có lý do đặc thù của riêng họ.

#5.1 Nhóm chủ doanh nghiệp biết rằng Trump sẽ có chính sách bảo vệ họ hơn là bảo vệ người lao động dưới trướng họ. Cụ thể là không muốn tăng lương tối thiểu cho người làm công và muốn giải tán công đoàn vốn được lập ra để bảo vệ cho người lao động. Nếu lợi nhuận trong kinh doanh là mối quan tâm hàng đầu, họ chắc chắn sẽ ủng hộ Trump.

#5.2 Nực cười thay, có những nhóm bảo thủ hùa theo đám đông chống đối lại các chương trình hỗ trợ xã hội do chính phủ liên bang thực hiện nhằm hỗ trợ người có thu nhập thấp hoặc thất nghiệp, nhưng chính lực lượng người dân ở các bang bảo thủ mới là nhóm dân nhận nhiều hỗ trợ xã hội nhất! Về mặt căn bản, với quan niệm: giáo dục khiến người dân bị “tẩy não” bởi tư tưởng cấp tiến nên số đông người dân lao động bình dân theo Đảng Cộng hòa không coi trọng giáo dục và nâng cao kiến thức. Hiệu quả tất yếu là nhiều người thất học, tư duy thấp và dễ chạy theo hiệu ứng đám đông nhằm chống đối các chính sách hoặc tư tưởng hệ như chủ nghĩa xã hội dân chủ mà không hiểu ý nghĩa là gì.

#5.3 Trong cộng đồng người nhập cư, dân gốc Việt đặc biệt nhất vì có tỷ lệ ủng hộ Trump cao hơn hẳn tất cả các nhóm nhập cư còn lại. Đa số người Việt thế hệ cũ (người nhập cư theo diện tị nạn) truyền tai nhau quan điểm rằng: phải là tổng thống Đảng Cộng hòa thì mới có chính sách ngoại giao mạnh mẽ với Trung Quốc; phía Đảng Dân chủ được xem là có khuynh hướng ngoại giao mềm mỏng thì không “xử” được Trung Quốc – “đối thủ truyền kiếp” chuyên ăn hiếp Việt Nam. Thực tế thì, Trump dù mạnh miệng tuyên bố thực hiện chiến lược cứng rắn với Trung Quốc, vào gần cuối nhiệm kỳ tổng thống của mình, Trump lại tự hào tổng kết “Quan hệ Trung Quốc-Hoa Kỳ là ‘mối quan hệ tốt nhất mà chúng ta từng có’”. (Ngoài ra, vì Trump xem Đài Loan là đối thủ sản xuất chip cạnh tranh với doanh nghiệp Mỹ, khả năng cao Trump sẽ không quan tâm đến chủ quyền của Đài Loan. Hệ quả là Trung Quốc có dịp xâm chiếm nhanh gọn Đài Loan dưới thời Trump nếu Trump thành Tổng thống nhiệm kỳ lần 2.)

Một ủng hộ viên của Trump mặc áo dài tại sân golf Trump National Doral Miami năm 2023. Nguồn ảnh: Người Việt (từ Scott Olson/Getty Images)

#5.4 Số đông người Mỹ có niềm tin rằng: kinh tế Mỹ sẽ phát triển tốt hơn dưới chính quyền Trump. Tuy vậy, trong chiến dịch tranh cử lần này, Trump liên tục mạnh miệng tuyên bố sẽ giáng đòn tăng thuế nhập khẩu của hàng hóa Trung Quốc vào Mỹ đến 60% và hơn thế nữa để làm khó doanh nghiệp Trung Quốc. Tuy vậy, không cần phải là chuyên gia kinh tế học mới thấy rằng: chính sách này sẽ làm người tiêu dùng và doanh nghiệp Mỹ vốn đang dựa vào hàng hóa và nguyên liệu Trung Quốc bỗng dưng phải chi trả cao hơn giá bình thường nhiều lần (chỉ khiến họ nghèo hơn). Chưa kể, việc tăng thuế đối với hàng nhập khẩu từ Trung Quốc sẽ kích thích lạm phát tăng nhanh, phá hủy sự phục hồi của nền kinh tế trong nước đang trên đà tái thiết, trái ngược với mục tiêu của Trump. Ấy vậy mà, Trung không tiếp thu, lại còn giận dữ phản bác chuyên gia kinh tế khi cố gắng diễn giải hậu quả này trực tiếp đến mình.

#5.5 Mỉa mai thay, một số nhóm dân da màu có tư tưởng “đảo ngược” vì bị “thấm nhuần” quan điểm của nhóm bảo thủ cực đoan: để chứng tỏ mình là “người Mỹ chính hiệu” thì nên ủng hộ Trump. Họ không hiểu rằng, điều này không giúp họ “trắng” ra được thêm chút nào trong mắt của dân theo chủ nghĩa da trắng thượng đẳng! Bên cạnh đó, một số nhóm gốc Việt lan truyền quan điểm: là người Việt theo Thiên chúa giáo thì phải ủng hộ Trump, nếu không ủng hộ Trump thì không thuộc về cộng đồng của họ. Điều này gây áp lực ít nhiều cho người thân, bạn bè xung quanh! 

#5.6 Đôi khi, có những cá nhân ủng hộ Trump đơn giản vì họ có ước mong từ sâu trong tiềm thức được giống Trump: đầy quyền lực, danh tiếng và giàu có, muốn nói gì hay làm gì cũng được.

#5.7 Có người ủng hộ Trump vì chưa tiếp cận đủ thông tin hoặc bị tác động bởi những yếu tố truyền thông. Bản chất của tin tức qua báo chí truyền hình trên nước Mỹ này là đã có chọn lọc theo tiêu chí phải đủ sức hấp dẫn. Tuy vậy, với sự tồn tại của vô vàn đơn vị phát hành tin tức (bảo thủ, cấp tiến, trung lập ở các mức độ ít nhiều) và được chứng kiến trực tiếp hành vi, lời nói, thái độ của chính trị gia, người dân có thể tiếp cận được thông tin từ nhiều chiều – quan trọng là họ muốn chọn xu hướng tin tức ra sao và có thời gian để quan tâm, theo dõi hay không. Khi các đơn vị phát hành tin tức ở quốc gia khác tổng hợp lại tin tức của Mỹ dành cho người đọc ngôn ngữ bản địa, khả năng tin tức bị chọn lọc lại cao hơn nhiều lần. 

#5.8 Những cá nhân khác ủng hộ Trump vì họ nghĩ rằng đó là cách trung thành với Đảng phái của mình, hoặc bị rủ rê từ người thân quen.

#5.9 Lý do không thể không đề cập đến: tư tưởng và quan điểm sống của một số nhóm người “hòa nhịp” với Trump.

#5.10 Dù không hứng thú lắm với chuyện chính trị xã hội nhưng một số người thấy Trump có vẻ là nhân vật “đặc biệt khác người” chuyên tạo ra nhiều chuyện “kịch tính” (drama). Họ mong Trump làm tổng thống để theo dõi tin tức cho thú vị. Nhóm người này không quan tâm rằng: nụ cười của họ bị trả giá bằng nước mắt và kể cả tính mạng của bao người khác!

—//—

Theo thống kê, số đông người ủng hộ Trump là người có học vấn thấp. Điều này không có nghĩa là người có học vấn cao thì không. Có những người là luật sư, bác sĩ, giáo sư vẫn ủng hộ Trump vì không phải họ giỏi về chuyên môn này thì không rơi vào “vùng tối” ở lĩnh vực kia. Người học vấn cao không có nghĩa là không bảo thủ, không có nghĩa là tâm lý họ vững chãi, không kinh doanh riêng. Trong cộng đồng theo thuyết âm mưu vẫn có những thành viên tri thức. Thế giới quan của họ có phần khác biệt và méo mó bởi nhiều nguyên nhân. Tuy vậy, lực lượng người học vấn thấp thì thường có khuynh hướng bảo thủ cực đoan cao hơn. 

Trường hợp nực cười là J. D. Vance, ứng viên phó tổng thống của Trump. Vance được Trump và đội ngũ lựa chọn có lẽ vì tuổi tác còn trẻ trung (để cân bằng với độ tuổi “quá độ” của Trump), có học thức (có hai bằng đại học, bao gồm bằng Luật của trường Luật Yale, và tác giả của cuốn sách được vinh danh trong danh sách sách bán chạy nhất của tờ New York Times năm 2016 và 2017), và chuyên nghiệp trong việc diễn thuyết trước đám đông (dù cách giao tiếp đời thường có phần vụng về nên hay bị đưa ra châm biếm). Trước đây, Vance là người chỉ trích Trump dữ dội với những lời lẽ cay nghiệt: đồ ngu ngốc (idiot), đồ đáng chê trách (reprehensible), Hitle của Mỹ. Sau khi được lựa chọn, trong một đêm, Vance thay đổi lập trường — quay sang khen ngợi và tâng bốc Trump hết lời: Trump là sứ giả hòa bình! Vance không phải là trường hợp đặc biệt, mà còn là những người nhìn thấy cơ hội thay đổi bản thân nếu chấp nhận “về với” đội của Trump. 

Elon Musk cũng là một doanh nhân nhanh nhạy thích nghi với thời thế! Vốn là tỷ phú gắn liền với thương hiệu xe điện Tesla nổi tiếng trên toàn cầu, qua kinh nghiệm quá khứ, Musk biết Trump trung thành với ngành công nghiệp sản xuất năng lượng từ nguyên liệu hóa thạch như dầu phiến (tác nhân gây ô nhiễm môi trường hàng đầu). Musk “nhảy vào” cuộc chơi chính trị với tinh thần hăm hở, đồng hành đắc lực với Trump trong các cuộc vận động tranh cử, đặc biệt là vung tiền triệu đô mua sự ủng hộ của quần chúng. Mục đích là gì thì đã rõ như ban ngày! Sự hấp dẫn của quyền lực, tiền bạc và danh tiếng luôn đủ khiến người ta bán rẻ lương tâm và lòng tự tôn của bản thân dù có học thức cao hay giàu có hay không! 

Ứng viên phó tổng thống J.D. Vance tại Đại hội toàn quốc của Đảng Cộng hòa ngày 15/07/2024 July 15, 2024 ở Milwaukee, Wisconsin. Nguồn ảnh: Andrew Harnik/Getty Images

Elon Musk đang cung cấp 1 triệu đô la cho một người dân may mắn mỗi ngày trong chiến dịch kêu gọi người dân ký kết ủng hộ quyền tự do ngôn luận và sử dụng vũ khí súng đạn. Nguồn ảnh: The People

Đã chấp nhận bước chân vào giới chính trường Mỹ, không nhân vật nào có thể giữ được sự hiền lành, “nai tơ” nguyên sơ vì những đấu đá, đấu tố giữa các phe nhóm, đảng phái (mang tiếng đa đảng nhưng thật tế chỉ có hai Đảng quyền lực trong quốc hội) cũng như sự soi xét tứ bề của báo chí truyền thông và dân chúng – lực lượng dân sự nhiều đòi hỏi và yêu cầu khắt khe. Càng ở vị trí chính trị cao, các nhân vật này càng phải đanh thép, giỏi chiêu trò, và thậm chí là ra quyết định vô tâm/vô nhân đạo khi cần để bảo vệ bản thân và đảng phái của mình trong những tình huống phức tạp. So với nhiều chính trị gia khác, Trump không phải là người tinh xảo, quỷ quyệt mà đại diện rõ nhất cho tuýp người “thùng rỗng kêu to”! Sự khác biệt lớn nhất là Trump dám “đạp lên dư luận” và muốn đứng trên Hiến pháp quốc gia bằng mọi giá…một cách hết sức công khai!

Viễn cảnh chắc chắn diễn ra sau vài ngày bầu cử mà người ủng hộ và chống đối Trump đều nhìn thấy: Trump thắng phiếu đại cử tri thì tinh thần hân hoan và khen ngợi quy trình bầu cử diễn ra rất công bằng hiệu quả và tốt đẹp. Trump thua cuộc thì ông ta và đội ngũ trong Đảng Cộng hòa sẽ “ồn ào” lớn chuyện, chỉ trích mọi sự xấu xa về tiến trình bầu cử như đã diễn ra vào cuối năm 2020, đầu năm 2021 nhưng khả năng là sẽ phức tạp hơn. 

Thực tế, Đảng Cộng hòa đã bắt đầu suy nghĩ về kế hoạch can thiệp bầu cử ngay khi nhận kết quả Trump thua cuộc vào cuối 2020. Họ đã tiến hành một số hoạt động cụ thể thời gian qua, chẳng hạn đến vận động chính quyền Nebraska thay đổi cấu trúc về phiếu đại cử tri để hoàn toàn có lợi cho Đảng Cộng hòa (nhưng không thành công). Từ vài tháng nay, trước khi việc bầu cử còn chưa chính thức diễn ra, Trump đã bắt đầu chiến lược “ăn vạ” bằng cách hô hào quy trình bầu cử không công bằng, đặc biệt ở các bang chiến trường như Pennsylvania. Khả năng cao, Trump và đội ngũ sẽ dùng chiêu thức mới: làm chậm trễ việc nộp kết quả của một số bang chiến trường (nếu số đông phiếu bầu có lợi cho Harris). Khi qua kỳ hạn cho phép, những phiếu này sẽ không được tính vào kết quả chung. 

Dấu ấn cuộc bạo loạn Đồi Capitol ngày 06/1/2021 gây chết người vẫn còn hằn sâu trong ký ức của bao người. Hơn 1000 cá nhân bị xử phạt trước luật pháp vì tội bạo loạn. Những vị trí thân cận trong nội các của Trump đã bị phạt tiền đến phá sản (như Rudy Giuliani) vì phát tán những thông tin sai sự thật liên quan đến kết quả bầu cử. Bản thân Trump đang vướng vào lao lý kiện tụng từ nhiều vụ án, bao gồm việc kích động bạo loạn trong quần chúng. Điều này không khiến Trump “nao núng”, đơn giản vì Trump không có sự lựa chọn nào khác ngoài việc phải “sống chết” để trở thành Tổng thống nhiệm kỳ này. Có như thế, Trump có quyền phá hủy mọi hồ sơ kiện tụng liên quan đến bản thân và trả thù những cá nhân, tổ chức phê bình ông ta!

Người ủng hộ Trump tràn vào Tòa nhà Quốc hội – the Capitol. Nguồn ảnh: Internet

Người đàn ông đeo sừng trâu bị phạt 41 tháng tù. Nguồn ảnh: AP News

Giờ đây, người dân — dù chống đối hay ủng hộ Trump — đi bầu cử với niềm hi vọng lẫn lo lắng đè nặng trong lòng! Nhiều cá nhân làm việc trong bộ phận nhận phiếu và kiểm phiếu ở các bang chiến trường thì sống trong sợ hãi vì bóng ma bạo lực năm nào còn bủa vây, vì bị tấn công bởi “fan cuồng” của Trump!

Cớ gì, một người không sinh ra để làm chính trị gia lại đam mê quyền lực chính trị theo phong cách độc tài, độc đoán và lấn sân vào đó khiến nỗi lo sợ dâng cao về nền dân chủ bị lung lay?!

Một người như Trump chắc chắn không có cửa bước chân vào chính trị ở nhiều quốc gia khác, đừng nói đến việc trở thành lãnh đạo cao nhất! Nhưng ở Mỹ, nơi được quảng bá là “không gì là không thể” đã ươm mầm cho một nhân vật có tư tưởng nhỏ nhen, chiêu trò, độc tài và bạo lực nhất lên ngôi. Và đây chỉ là bộ mặt nổi của tảng băng chìm. Điều ấy đặt ra câu hỏi: có cách nào để sữa chữa sự hư hỏng của guồng máy chính trị Mỹ và điều ấy có khả thi trong thực tế chăng?

Sự chia rẽ và phân cực trong nội bộ người dân và Đảng phái ở Mỹ đang ở mức độ vô cùng trầm trọng! Nhiều người tâm huyết với đất nước đang ôm mặt không dám nghĩ đến viễn cảnh Trump sẽ trở thành Tổng thống tiếp theo. Những nhân vật có gốc gác Cộng hòa, kể cả những nhân vật chính trị nổi tiếng bảo thủ cực đoan và khét tiếng bạo lực như Dick Cheney, và con gái Liz Cheney, đã quyết định đứng lên kêu gọi thành viên Đảng Cộng hòa ủng hộ và bỏ phiếu cho Harris vì Trump và đội ngũ không đại diện cho những giá trị mà Đảng Cộng hòa hướng đến! (Việc mời Liz Cheney phát biểu ủng hộ mình tại các sự kiện vận động tranh cử khiến Harris bị chỉ trích vì công khai đồng hành với nhân vật có tư tưởng bảo thủ cực đoan — vốn đi ngược với giá trị của Đảng Cấp tiến. Tuy vậy, Harris và đội ngũ tin rằng sự tham gia của Liz Cheney sẽ thu hút được lượng lớn thành viên Đảng Cộng hòa thiên về tư tưởng cấp tiến và những người còn lưỡng lự chưa ra quyết định bầu cử cho ai.)

Bản chất của tư tưởng bảo thủ là rất cần thiết, tồn tại song song đối trọng với tư tưởng cấp tiến để định hướng cho xã hội phát triển cân bằng lành mạnh. Tuy vậy, cán cân bảo thủ của nước này đang có khuynh hướng tiến sát cận lề cực đoan – hay còn gọi là “bảo thủ kiểu Mỹ”. Thời buổi hiện đại ngày nay, sau bao vật đổi sao dời mà nhiều người Mỹ bảo thủ vẫn còn ôm ấp lòng tự hào về quyền dùng súng đạn “độc đáo” của mình. Kết quả là, những vụ xả súng giết người hàng loạt chốn công cộng hay những em bé dưới 5 tuổi dùng súng bắn chết giáo viên và bạn học cùng lớp vì sự bất cẩn của người lớn trong việc cất giữ vũ khí là “đặc sản” chỉ có ở Mỹ! Bên cạnh đó, dù Mỹ được tung hô là vùng đất hứa đại đồng cho tất cả mọi người từ nhiều chủng tộc tôn giáo thì vẫn có một số cộng đồng bảo thủ nhiệt huyết đấu tranh để đưa giáo luật ở giáo đường vào Luật nhà nước. Nói cách khác, họ muốn áp dụng “Thiên chúa giáo trị” vào điều hành quốc gia để bảo vệ “giá trị Mỹ”. Đây chỉ là đôi điều ví dụ! 

Trump chắc chắn sẽ có 4 phiếu đại cử tri nơi bang tôi ở, Nebraska, vì số đông dân số có khuynh hướng bảo thủ và bảo thủ cực đoan (trừ 1 phiếu ở quận 2). Với lương tâm của bản thân, tôi có thể bầu cử cho Harris hoặc không (vì tinh thần phản chiến), nhưng chắc chắn không phải Trump!

Và nếu Trump trở thành Tổng thống Mỹ, tôi sẽ xem điều ấy như một cơn siêu bão đi qua Mỹ với thời lượng đến…4 năm. Rồi thì, sẽ nhiều đỗ vỡ tan tành và ngổn ngang… Người dân Mỹ không có cách nào khác, sẽ chuyển ra nước ngoài sinh sống hoặc chấp nhận nó, gượng dậy đứng lên, khắc phục và tiếp tục bước tới!

Vì thời cuộc, Trump có thể lên “ngôi” và gây ồn ào thêm 4 năm tiếp theo, nhưng Chủ nghĩa Trump còn tiếp diễn đến khi nào là bài toán nan giải và thách thức cho bất cứ ai làm tổng thống những kỳ sau!

# Lưu ý: Khái niệm “da trắng” đồng nghĩa với “gốc Âu” và “da màu” đồng nghĩa với chủng tộc “khác gốc Âu” được dùng trong bài chỉ mang tính tương đối và là phương tiện ngôn ngữ để biểu đạt ý tưởng. Thực chất, người không phải gốc Âu vẫn có sắc da trắng như người Syria và người gốc Âu như nhóm người miền nam Tây Ban Nha hay Italy có sắc da ngăm. Dù gì, so với lịch sử nguồn gốc hình thành cổ xưa, cư dân toàn cầu đều đến từ châu Phi cả!

                              Nhân kỷ niệm ngày Halloween, 31/10/2024

(Nghĩ đến trăm ngàn các loại quỷ ma không đáng sợ bằng nghĩ về Chủ nghĩa Trump)

                                                  Rita Nguyễn

                          (Nghiên cứu sinh ngành Tôn giáo học)